سقط مکرر جنین چیست؟ علل، آمار و نقش عوامل ژنتیکی

بارداری رویدادی مهم در زندگی هر زن است. برای اکثر زنان، از دست دادن جنین خصوصاً در سه ماه اول بارداری یک تجربه تلخ و دشوار می‌باشد و می‌تواند یک چالش گیج‌کننده و خسته‌کننده برای پزشکان باشد. وقوع سقط مکرر جنین ممکن است ناراحتی‌های عاطفی قابل توجهی را ایجاد کند و پزشکان باید در ایجاد مراقبت‌های حمایتی ویژه سخت‌کوش باشند. با این حال، با یک رویکرد مدیریت‌شده در تشخیص و درمان دقیق، یک نتیجه موفق در بیش از دو سوم زوج‌ها رخ خواهد داد.

تعریف سقط خود‌به‌خودی و میزان شیوع آن

سقط خود‌به‌خودی شایع‌ترین عارضه دوران بارداری است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) سقط خود‌به‌خودی را به عنوان دفع یا خارج شدن جنین یا رویان با وزن کمتر از ۵۰۰ گرم قبل از هفته بیستم حاملگی تعریف می‌کند. حدود ۱۵-۱۲٪ حاملگی‌های تشخیص داده شده و ۲۲-۱۷٪ کل حاملگی‌ها توسط سقط خود‌به‌خودی خاتمه می‌یابند.

آمار و آمار احتمالات در زمینه بروز سقط جنین به شرح زیر است:

• شیوع سقط خود‌به‌خودی کلی حدود ۱۵٪ است.
• احتمال وقوع دو سقط پیاپی ۲٪ می‌باشد.
• احتمال وقوع سه سقط پیاپی ۱٪ است.

عوامل خطر و تاثیر سن مادر و سن جنین

سقط‌های جنینی مواردی هستند که در هفته ۱۰ الی ۲۰ حاملگی رخ می‌دهند و سقط‌های بعد از این زمان معمولاً به عنوان مرده‌زایی در نظر گرفته می‌شوند. بیشترین ریسک‌فاکتورها برای سقط مکرر خود‌به‌خودی شامل سن مادر، سقط خود‌به‌خودی قبلی و سیگار کشیدن مادر می‌باشد. همچنین شیوع سقط با افزایش سن مادر افزایش می‌یابد.

در اوایل بارداری احتمال سقط بیشتر بوده و با افزایش سن جنین کاهش می‌یابد؛ به طوری که زیر ۶ هفته احتمال سقط ۲۲٪ و در ۱۰ هفته به ۲٪ کاهش می‌یابد. با افزایش تعداد سقط‌ها، شانس سقط بعدی افزایش می‌یابد، اما باید به یاد داشت که اکثر این افراد حتی بدون تشخیص و درمان، پیش‌اگهی خوبی برای بارداری موفق بعدی دارند.

علل اصلی بروز سقط مکرر جنین

علت سقط مکرر چند عاملی (Multifactorial) است. این عارضه ممکن است به علت ناهنجاری‌های ترومبوفیلیک، فیبرینولیتیک، ژنتیکی، عفونی، کروموزومی، آناتومیکی، اندوکرینی (هورمونی) و یا ناهنجاری‌های ایمونولوژیکی باشد، اما با این وجود بیش از ۳۳٪ موارد همچنان ناشناخته باقی می‌ماند.

نقش عوامل ژنتیکی، اختلالات کروموزومی و ترومبوفیلی

در بیش از ۵۰٪ موارد، یک علت ژنتیکی باعث سقط جنین می‌باشد. اکثر سقط‌های خود‌به‌خودی به ناهنجاری‌های کروموزومی یا ساختاری در جنین نسبت داده شده است. عوامل ژنتیکی دخیل در سقط جنین را می‌توان به دو دسته ناهنجاری‌های کروموزومی و اختلالات تک‌ژنی تقسیم کرد:

• اختلالات کروموزومی: اختلالات تعداد یا ساختمان کروموزوم‌ها علت عمده سقط‌های خود‌به‌خودی است و اغلب منجر به سقط و در مواردی موجب سقط مکرر جنین می‌شود. در زنان بالای ۳۵ سال، ریسک سقط جنین به دلیل افزایش وقوع تریزومی‌ها افزایش می‌یابد. شواهد نشان می‌دهد که ۱۲٪ زنان با سابقه سقط مکرر، دارای ناهنجاری‌های کروموزومی هستند.
• نقایص تک‌ژنی: نقایص ژنی منفرد یا متعدد و وابسته به کروموزوم X می‌توانند باعث سقط منفرد یا تکراری شوند.
• ترومبوفیلی (اختلالات انعقادی): ترومبوفیلی یکی دیگر از عوامل شایع سقط مکرر جنین است که در واقع تمایل افزایش‌یافته به ایجاد لخته در سیستم انعقادی می‌باشد. این پدیده موجب ایجاد لخته خون در رگ‌های تغذیه‌کننده جنین در بند ناف گردیده و به علت نارسایی در انتقال اکسیژن و مواد غذایی از مادر به جنین، موجب مرگ داخل رحمی و سقط می‌شود.